Tez-tez verilən suallar

Psixiatr tibb təhsili almış və psixiatriya üzrə ixtisaslaşmış həkimdir; psixoterapiya apara, dərman və digər tibbi müalicə təyin edə bilər ^[1]. Psixiatr psixoloji problemlərin həm psixi, həm də fiziki tərəflərini qiymətləndirmək üçün hazırlıq keçir və lazım olduqda laborator və psixoloji müayinələr təyin edə bilər ^[1]. Psixoloq həkim deyil: psixi pozuntularla psixoterapiya vasitəsilə işləyir, bəziləri psixoloji testləşdirmə və qiymətləndirmə üzrə ixtisaslaşır ^[1]. Dərman müalicəsi həkim təyinatı tələb edir.

Problemlər qəfil yarana bilər — məsələn, panik atak, qorxulu hallüsinasiyalar, “səslər” eşitmə və ya intihar düşüncələri; yaxud uzunmüddətli ola bilər — heç keçməyən kədər, ümidsizlik, narahatlıq və ya gündəlik həyatı idarəolunmaz edən fəaliyyət çətinlikləri ^[1]. Məsələn, ÜST-ə görə depressiv epizodda əlamətlər ən azı iki həftə, günün çox hissəsində davam edir ^[2].

Xırdalanda, Abşeron Rayon Mərkəzi Xəstəxanasının Poliklinika şöbəsində qəbula yazılmaq üçün (051) 976 76 76 nömrəsinə zəng edin; qəbul həftənin 5 günü aparılır. Lənkəranda Da Vinci Klinikasında elan olunan qəbul günləri üçün qeydiyyat nömrəsi: 050 328 32 62.

Bəli. “Psixiatriya yardımı haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa əsasən, psixi pozuntusu olan şəxsin sağlamlıq vəziyyəti və ona göstərilən psixiatriya yardımı barədə məlumatlar konfidensial sayılır. Psixiatriya yardımı, bir qayda olaraq, şəxsin könüllü müraciəti və məlumatlandırılmış razılığı əsasında göstərilir; qanunla müəyyən edilmiş xüsusi hallar istisna təşkil edir ^[3].

İlk qəbul adətən ətraflı söhbətlə başlayır: həkim şikayətləriniz, onların nə vaxtdan başladığı və gündəlik həyatınıza təsiri barədə soruşur. Psixiatr lazım olduqda laborator və psixoloji müayinələr təyin edə bilər; söhbətin və müayinələrin nəticələri əsasında diaqnoz qoyulur və müalicə planı xəstə ilə birlikdə hazırlanır ^[1].

Əgər varsa, əvvəlki müayinə nəticələrini, tibbi çıxarışları və hazırda qəbul etdiyiniz bütün dərmanların siyahısını (adları və dozaları ilə) gətirin.

Bu, pozuntunun növündən və ağırlığından asılıdır. Böyüklərdə depressiya üzrə 101 tədqiqatı (11 910 xəstə) birləşdirən şəbəkə meta-analizində psixoterapiya ilə dərman müalicəsi arasında effektivlik baxımından əhəmiyyətli fərq tapılmayıb, onların birgə tətbiqi isə hər birindən ayrılıqda daha effektiv olub ^[4]. Təşviş pozuntularında da sübuta əsaslanan psixoterapiya (xüsusən koqnitiv-davranış terapiyası) və dərman müalicəsi effektivdir; bu, müalicə seçimini xəstə ilə birlikdə etməyə imkan verir ^[5].

Bu, dərmanın növündən asılıdır. ÜST-ə görə, benzodiazepinlər (bəzi sakitləşdirici dərmanlar) yüksək asılılıq riski daşıyır və təşviş pozuntularında ümumiyyətlə tövsiyə edilmir ^[6]. Hər hansı psixiatrik dərmanın təyini, dozası, müddəti və dayandırılması yalnız həkimlə razılaşdırılmalıdır.

Uşağınız yaşına uyğun inkişaf mərhələlərinə çatmırsa və ya onun oyunu, öyrənməsi, danışığı, davranışı və hərəkətləri ilə bağlı narahatlığınız varsa, gözləməyin: CDC-nin tövsiyəsinə görə erkən addım atmaq real fərq yarada bilər ^[7]. 27 ölkədə aparılmış 41 tədqiqatın meta-analizinə görə, uşaq və yeniyetməlilərin 13,4%-ində psixi pozuntu müəyyən edilir ^[8].

Xeyr. Avropa klinik təlimatına görə, xroniki yuxusuzluğun birinci sıra müalicəsi insomniya üçün koqnitiv-davranış terapiyasıdır; dərmanlar isə bu terapiya kifayət qədər effektiv olmadıqda və əsasən qısa müddətə təyin edilir. Antihistamin dərmanlar və bitki mənşəli vasitələr yuxusuzluğun müalicəsi üçün tövsiyə olunmur ^[9].

Mütləq deyil. ÜST-ə görə demensiya 65 yaşdan sonra daha çox rast gəlinsə də, yaşlanmanın qaçılmaz hissəsi deyil ^[10]. Erkən əlamətlər — son hadisələri unutmaq, tanış yerlərdə çaşqınlıq, söz tapmaqda çətinlik, tanış işləri görə bilməmək — həkim qiymətləndirməsi tələb edir ^[10]. Unutqanlığın səbəbi başqa vəziyyətlər də ola bilər; məsələn, depressiyada diqqəti cəmləmək çətinləşir ^[2].

Uzun müddət çox içən insanda alkoqolun qəfil dayandırılması abstinensiya sindromuna səbəb ola bilər ^[11]. Sindrom yüngüldən ağıra qədər dəyişir; ağır hallarda hallüsinasiyalar, qıcolmalar və ya delirium tremens yarana bilər ^[12]. Buna görə alkoqoldan imtina həkimlə planlaşdırılmalıdır.

Xeyr. ÜST-ə görə epilepsiya beynin xroniki, yoluxucu olmayan xəstəliyidir ^[13]. Lakin epilepsiyası olan insanlarda depressiya və təşviş pozuntuları tez-tez rast gəlinir: 27 tədqiqatın meta-analizinə görə depressiv pozuntular təxminən 23%, təşviş pozuntuları isə təxminən 20% hallarda aşkarlanır ^[14].

Özünüzə və ya başqasına zərər vermək təhlükəsi varsa, qəbul gününü gözləməyin: dərhal 103 (təcili tibbi yardım) nömrəsinə zəng edin. 103 ilə əlaqə yaratmaq mümkün olmadıqda 112 nömrəsinə zəng edin — Fövqəladə Hallar Nazirliyinin 112 zəng mərkəzi pulsuzdur və 24 saat fasiləsiz işləyir ^[15].